2016 is het jaar van de grote zonneparken en de postcoderozen. Er zijn drie grote zonneparken gerealiseerd: in Ameland, Breda en in Garyp staat het grootste coöperatieve zonnepark van Nederland. En daarnaast zijn er nog meer dan zestig nieuwe kleinere zonnedaken en –parken bijgekomen afgelopen jaar. Het tikt lekker aan. We zien meer dan een verdriedubbeling van het totale productievermogen in 2016 en een veelvoud zit in de pijplijn voor de komende jaren. Als alles doorgaat staat er straks in 2018/2019 meer dan 100 MWp collectieve zon. De postcoderoos-projecten floreren, al blijft het lastig en de SDE stagneert. Grote projecten liepen vast in de eerste ronde van de SDE+ aanvraag in 2016 en hopen nu   op de tweede ronde. Het is niet allemaal rozengeur en maneschijn. Dit artikel komt uit de lokale energie monitor 2016. Bekijk ook de lijst van alle zonprojecten.

Ga direct naar:

Vooraf

Gerealiseerd 2016

In de pijplijn 2017/2018

Provincies

Zon op grond, dak en water

Financiering en deelnemers

Subsidie- en fiscale regelingen

Vooraf

Dit artikel gaat over collectieve zon. Dat wil zeggen:

  • alle zonprojecten – zonnedaken en zonneparken,
  • die burgers in collectief verband ontwikkelen, beheren, in eigendom hebben en/ of financieel in participeren (één of meerdere rollen),
  • waarbij de zonnepanelen zijn geplaatst op het dak of grond van een derde partij (anders dan het collectief). Ook wel aangeduid als zon op andermans dak of grond.

We onderscheiden de volgende projectfasen:

  • gerealiseerde projecten: alle zonne-installaties die eind 2016 in bedrijf zijn.
  • geplande projecten: installaties die naar verwachting in 2017 in bedrijf gaan. Deze projecten hebben (bijna) de benodigde vergunningen (in geval van grond), de subsidie (SDE+) is aangevraagd en de financiering is zo goed als rond. In geval van een postcoderoos-project is een dak of grond beschikbaar, wordt het project binnenkort geopend voor deelnemers en is er een projectcoöperatie opgericht (of in oprichting).
  • in voorbereiding: projecten waarvan de plan- en vergunningsprocedures gestart zijn in geval van grond.
  • oriëntatiefase: projecten in de ideeën- of oriëntatiefase. Er is al wel over naar buiten toe gecommuniceerd via nieuwsberichten of online uitingen.
Figuur 1Figuur zon 2Figuur 3Figuur zon 4 en 5

Ga terug naar boven

Gerealiseerd 2016

Eind 2016 staat er ruim drie keer zoveel collectief zonvermogen opgesteld als eind 2015. In 2016 is 16 MWp bijgeplaatst in 67 nieuwe projecten. Dit is bijna vier keer zoveel vermogen als in het jaar 2015 in bedrijf is genomen. In totaal staat er nu 23,4 MWp zonvermogen op collectieve zonnedaken en zonneparken. Drie grote nieuwe zonneparken (‘ de grote drie’) bepalen het beeld:

  • Op Ameland is begin 2016 een groot zonnepark Ameland in gebruik genomen op de luchthaven van Ballum. De 23.000 zonnepanelen zijn voor eenderde in handen van de Amelander Energie Coöperatie: bijna 2 MWp is coöperatief eigendom. Het park is samen met de gemeente Ameland en Eneco ontwikkeld, die ook ieder voor een derde eigenaar zijn. De investering van ruim 7 miljoen euro is mede gefinancierd door leden van de coöperatie, Eneco, het Waddenfonds, de gemeente Ameland en de provincie Friesland.
  • In het Friese Garyp is de bouw gestart van het grootste coöperatieve zonnepark van Nederland: 27.000 zonnepanelen op 6 hectare grond van de ondernemer Holwerda. Het zonnepark is formeel in eigendom van de Stichting De Griene Greide, opgericht met een personele unie met de coöperatie Enerzjy Kooperaasje Garyp. De investering van ruim 7,4 miljoen euro is voor een groot deel gefinancierd door het Friese energiefonds Funs Skjinne Fryske Enerzji. Na realisatie wordt het opengesteld voor financiële participatie via de coöperatie.
  • In Breda is de bouw gestart van een de ZonneWIJde Breda, eind 2016 levert deze de eerste stroom aan het net en is het feest bij de initiatiefnemers en de meer dan 576 deelnemers. Initiatiefnemer is de lokale energiecoöperatie BredaDuurSaam, die het project in samenwerking met het crowdfundingplatform Zonnepanelendelen heeft ontwikkeld. Met bijna 7000 zonnepanelen en een investeringsbedrag van 2,3 miljoen euro is dit het grootste crowdfunding project voor zonne-energie in Nederland.

De drie parken dragen voor tweederde bij aan de toename van 2016, namelijk: 10,8 MWp.

Figuur 6

Veel kleine projecten is opgeteld ook groot

De meer dan zestig andere projecten die in 2016 zijn gerealiseerd leveren samen 5 MWp op. Het zijn zonnedaken en zonneparken van gemiddeld 200 zonnepanelen (50 kWp), ongeveer vijftien zijn groter dan 100 kWp. Hierbij zijn investeringen gemoeid van gemiddeld 70.000 euro. Dit zijn projecten van deA uit Apeldoorn, Grunneger Power, Enerzji Kooperaasje Om (de) Noorderpolder uit Slappeterp, een crowdfunding project in Volendam en een postcoderoosproject van DeventerEnergie. BergenEnergie heeft in 2016 een zonnedak en zonneweide gerealiseerd. Opvallend zijn de projecten van de nieuwe coöperaties Duurzaam Riel Goirle en Groenkracht Groenlo die in korte tijd van de grond zijn gekomen. Begin 2016 waren de coöperaties nog niet in beeld, eind van het jaar leveren ze stroom. Zie verder in tabel 2a in de bijlage voor het gehele projectenoverzicht.

Figuur 7Figuur 8

Meestal coöperatief eigendom

De meeste collectieve zonprojecten zijn coöperatief. Dat wil zeggen: het zonnedak of – park is in eigendom van een lokale coöperatie of projectcoöperatie. Dat geldt niet voor de 30 crowdfunding-projecten waar deelnemers financieel participeren maar geen zeggenschap hebben over de installatie. In een beperkt aantal gevallen is een project voorbereid en ontwikkeld door een coöperatie maar is een andere partij de uiteindelijke eigenaar. Bijvoorbeeld:

  • In de Bilt heeft de coöperatie BENG! het initiatief genomen voor een zonnepark bij het Hoogheemraadschap en het hele ontwikkeltraject begeleid. Het bleek uiteindelijk voordeliger om de aanleg en exploitatie in beheer van het waterschap te laten. BENG! heeft het project volledig overgedragen aan het Waterschap Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden.
  • In Groningen heeft Grunneger Power een groot project begeleid voor woningcorporatie Nijenstee. Dit heeft geleid tot plaatsing van meer dan 300 zonnepanelen op huurwoningen die in eigendom zijn van de woningcorporatie.

De bestuurssecretaris van BENG! zegt daarover:

“Het is wellicht een teleurstelling voor de meer dan 60 mensen die zich als potentiële medefinancier hadden aangemeld. Gelukkig staat daar tegenover, dat BENG! op dit moment hard werkt aan diverse andere projecten voor de collectieve opwek van zonne-energie. Voor de enthousiaste participanten van het eerste uur komt er binnenkort zeker een nieuwe gelegenheid”.

Vertraging of stopgezet

In de Lokale Energie Monitor 2015 hebben we projecten in beeld gebracht die gepland stonden voor 2016. Er zat bijna 25 MWp in de pijplijn voor 2016. Er is uiteindelijk 16 MWp gerealiseerd dus dat roept de vraag op wat er is gebeurd. Hiervoor geldt allereerst dat we in de editie 2015 het zonnepark Ameland volledig hebben meegerekend, terwijl we in deze editie 2016 alleen het deel in coöperatief eigendom meerekenen (dus 4 MWp minder). Voor het overige geldt dat een aantal projecten vertraging heeft opgelopen of niet is doorgegaan:

  • De zonneweide Vierverlaten (Hoogkerk Groningen) en het zonnepark Westeinde Leeuwarden waren gepland voor 2016 maar dat bleek te optimistisch ingeschat. Vierverlaten wordt 2017 gerealiseerd, die staat zo goed als klaar. Voor zonnepark Westeinde moet de SDE nog aangevraagd worden en is er discussie over wie de aanvrager wordt.
  • In Amsterdam zijn vier projecten van Zuiderlicht niet doorgegaan omdat er geen overeenstemming bereikt kon worden over de vergoeding voor het dakgebruik met de dakeigenaren (vastgoedbeheerders). Deze projecten hadden al een SDE+ beschikking. - Plannen voor een groot zonneveld bij Teuge in Gelderland van Energierijk Voorst zijn stopgezet omdat er geen grond beschikbaar is.
  • In Zutphen heeft de coöperatie ZET zich teruggetrokken uit de projectontwikkeling van een groot zonnepark (Noordveen). Het is niet gelukt om voldoende deelnemers te vinden die wilden participeren. ZET concentreert zich voorlopig op zonnedaken en wind. Solar Greenpoint ontwikkelt een ander deel van dit terrein met een partner. Het is nog niet bekend of dit ook met financiële participatie van bewoners plaatsvindt.
  • Het zonnepark in Hengelo Gelderland NL Solar De Kwekerij is in 2016 gerealiseerd maar zonder financiële participatie van burgers. Daar was in eerste instantie wel aan gedacht. Er is gekozen voor een model waarbij bewoners stroom kunnen kopen via energieleverancier Qurrent.
  • Het zonnepark op de voormalige stortplaats van Avri in Geldermalsen wordt voorlopig zonder participatie ontwikkeld. De huidige ontwikkelaars hebben haast omdat de SDE subsidie verloopt. Hoe meer partijen, hoe lastiger het proces, redeneren ze. Na realisatie gaan ze in gesprek met de lokale coöperatie(s).

Ga terug naar boven

 

In de pijplijn

We hebben dit jaar weer gekeken wat er voor de komende jaren in de pijplijn zit. Alles bij elkaar opgeteld komen we uit op bijna 82 MWp, waarvan 36 MWp vrij zeker gerealiseerd wordt in 2017 en 46 MWp in voorbereiding is. Als dat allemaal doorgaat dan ligt er rond 2017/2018 voor 100 MWp aan zonnedaken en zonneparken die grotendeels in handen zijn van burgers (en lokale bedrijven). Deze leveren stroom op voor meer dan 25.000 huishoudens.

Gepland voor 2017: 36 MWP

Er staat voor 36 MWp gepland voor 2017, dat wil zeggen dat realisatie vrij zeker is. Voor deze projecten is in principe al SDE+ subsidie aangevraagd en verkregen. In 2016 is hier echter onzekerheid over ontstaan omdat een aantal projecten een afwijzing heeft ontvangen in de eerste voorjaarsronde 2016 van de SDE+. Deze projecten voldoen aan de voorwaarden maar er zit onvoldoende in de subsidiepot om alle aanvragen te voorzien. De initiatiefnemers hebben ingeschreven op de tweede ronde van oktober 2016. In november 2016 is nog niet bekend of ze deze ronde wel een toewijzing zullen krijgen. Als dat niet het geval is zal ongeveer 6 MWp niet gerealiseerd worden in 2017. “Het blijft toch een loterij” is de veelgehoorde reactie. Omdat de vergunningen rond zijn, rekenen we deze projecten toch mee als ‘gepland’. Zie verder bij: regelingen.

We hebben in totaal 107 projecten in beeld die (waarschijnlijk) volgend jaar gerealiseerd worden. In totaal gaat het om 36,7 MWp. Een derde daarvan bestaat uit projecten van meer dan 800-1000 zonnepanelen (>200 kWp). Bij tien projecten gaat het om zonneparken van rond de 1 MWp.

Grote projecten zijn

  • zonnepark in Bergen
  • zonnepark Vierverlaten in Hoogkerk, stad Groningen
  • zonnepark Menterwolde SUNBROUCK in Zuidbroek, Groningen
  • zonnepark Westeinde in Leeuwarden
  • zonnepark Weuste in Wierden Overijssel
  • zonnepark Heeten in Overijssel
  • zonnepark van ontwikkelaar Energie van Hollandse Bodem bij Duiven Gansenvoirt
  • zonnepark Harlingen
  • zonneveld Halo ECNoordsveld/
  • drijvend zonnepark Lingewaard in Gelderland
  • drijvend zonnepark Eisenhouwerplas in Elst Gelderland
  • zonneparken van SolarGreenpoint langs snelwegen (A20, A4 en A15, deels coöperatief) • gebundelde projecten met meerdere zonnedaken (o.a Opsterland, De Bildt en Hof van Twente)

In voorbereiding: 46 MWP (na 2017)

Daarnaast is nog eens 46 MWp in voorbereiding. In dat geval is realisatie minder zeker maar gaat het wel om serieuze projecten waarvoor – indien nodig - de planprocedures zijn gestart voor vergunningen en/of een bestemmingsplanwijziging. Er wordt dus al in geïnvesteerd, het gaat verder dan een idee. Het is nog onzeker of en wanneer ze gerealiseerd worden en hoeveel daarvan in coöperatief eigendom komt.

We lichten er een paar uit:

  • In Coevorden wordt gewerkt aan de ‘grootse zonneakker van Drenthe’ met maar liefst 35.000 zonnepanelen (9 MWp). De Drentse energiecoöperatie Coevorden is een van de ontwikkelaars, samen met de gemeente Coevorden en Parkmanagement Coevorden, EcotecWorld en Solarfields. De laatste twee worden de eigenaren van het zonnepark zodat er waarschijnlijk geen of beperkt sprake zal zijn van coöperatief eigendom. Inwoners en bedrijven kunnen straks wel investeren en lokale bedrijven worden bij de uitvoering betrokken.
  • Een groep bewoners van het Groningse dorp Oostwold (gemeente Leek) heeft in 2014 het initiatief genomen voor de aanleg van een geluidswerende ‘zonnewal’ van 1,5 kilometer langs de A7. Hiermee zal het dorp in een keer volledig zelfvoorzienend worden wat betreft elektriciteit. Het gaat om 1,6 MWp. De nieuw opgerichte energiecoöperatie Oostwold wil de installatie het liefst helemaal in eigendom hebben. De provincie heeft een subsidie verleend voor de eerste verkennende fase.
  • De initiatiefnemers van het nieuwe coöperatieve windpark Nijmegen-Betuwe werken aan plannen voor een groot zonnepark bij het windpark. Ze willen wind, zon en opslag combineren, inclusief de mogelijke omzetting van energie in warmte voor het stadswarmtenet (het Energielandschap de Grift).
  • Ontwikkelaars werken aan een aantal grote projecten die (deels) in een postcoderoos-coöperatie worden ondergebracht. In Den Haag werkt ontwikkelaar EVHB aan Zonnepark ‘t Oor van 13.600 panelen langs het spoor aan de Loolaan, een zonnepark in Veghel (de ‘Korenstreep’) en een zonnescherm langs de A15 bij Tiel. Een andere ontwikkelaar SolarGreenpoint werkt in Groningen samen met Vereniging Dorpsbelangen Wagenborgen aan het Zonneveld Groot Bronswijk op een terrein van voormalig psychiatrisch centrum met 12.500 zonnepanelen.

We merken op dat de zonnedaken ondervertegenwoordigd zijn in ‘deze pijplijn’. Dat heeft te maken met de relatief kortere doorlooptijd van een middelgroot zonnedak-project. Tussen idee, voorbereiding en openstellen voor deelname en realisatie kan minder dan een jaar zitten. Dit betekent dat wij ze nu nog niet zien omdat er nog niets openbaar is gemaakt (of omdat ze nog niet eens bedacht zijn). Bijna de helft van alle gerealiseerde projecten in 2016 was vorig jaar nog niet in beeld. Zie verder het projectenoverzicht in de bijlage.

 

Ga terug naar boven

Provincies

Gerealiseerd in de provincies

Met de twee grote zonneparken op Ameland en in Garyp is Friesland de absolute koploper in 2016, wat betreft nieuw én totaal gerealiseerd zonvermogen (bijna 10 MWp). Er zijn nog drie andere projecten gerealiseerd: een zonnedak in Slappeterp en de eerste twee Friese postcoderoos-daken in Tjerkgaast en Heeg. ‘MienskipsEnergie’ noemen ze dat in Fryslan.

MienskipsEnergie is energie die inwoners van een dorp of gemeente zelf willen, waar ze zeggenschap over hebben en waar iedereen van kan profiteren. Inwoners bepalen zelf wat mogelijk is en wat niet. Onze eigen duurzame energie opwekken en daar gezamenlijk als gemeente van profiteren [Bildste Stromen].

Ook Noord-Brabant zien we dit jaar terug in de figuren met de ZonneWijde Breda en zonnedaken in Goirle, Ulvenhout en Schijndel. Beide provincies maken een inhaalslag want in de Lokale Energie Monitor 2015 waren ze nog niet zichtbaar.

Als we naar aantallen projecten kijken, dan lopen Gelderland, Noord-Holland voorop met beide 17 nieuwe projecten, gevolgd door Zuid-Holland met 9 nieuwe projecten.

  • Gelderland had eind 2015 al de meeste collectieve zonprojecten (32) en heeft er weer 17 nieuwe bij (toename 1,4 MWp). Het gaat om postcoderoos projecten in Borculo, Groenlo, Oost Gerle (Zieuwent), Wichmond en Zutphen die met ondersteuning van AGEM zijn gerealiseerd, een zonneakker en zonnedak in Leur en een zonnedak in Arhem met SpijkerEnergie.
  • In Noord-Holland (17 nieuwe projecten, toename 1,2 MWp) timmert BergenEnergie al een tijd aan de weg: dit jaar zijn weer drie projecten in bedrijf genomen. AmsterdamEnergie werkt nog aan haar eerste Zonstation op metrostation Reigerbos maar heeft eind november zonstation#2 gerealiseerd. In Hilversum levert een kerk stroom aan bewoners, in Amsterdam ligt een zonnedak op de Bouwmaat (na een eerste project op de Praxis in 2015 met PEK Ecostroom), in West-Friesland zijn er weer twee brandweerkazernes bijgkomen en in Haarlem heeft Haarlem Noorderlicht een groot zonnedak geopend in de Waarderpolder op het dak van Prins Staal. Zonnedaken in Heiloo, Purmerend en Broek in Waterland worden (naar verwachting) in december gestart. We rekenen ze nog net mee met 2016.
  • In Zuid-Holland (9 nieuwe projecten, toename 0,5 MWp) zijn relatief kleine postcoderoos projecten gerealiseerd in Zwijndrecht, Den Haag, Bodegraven en Voorschoten door coöperaties met Zon op Nederland. De Haagse Groen Regentes is na een succesvol eerste project meteen aan de slag gegaan met een tweede project dat naar verwachting in december klaar is. In Schiedam levert het Schiedamse theater Wennekerpand zonnestroom; de crowdfunding is samen met ZonnepanelenDelen gedaan. SolarGreenPoint heeft een deel van een geluidscherm langs de A20 bij NieuwTerbregge in gebruik genomen; de eerste fase is een relatief klein postcoderoos-project, de tweede fase is gepland voor 2017 en tien keer zo groot.

Zie verder de bijlage voor het projectenoverzicht collectieve zon.

Figuur 10

 

Gepland in de provincies 2017/2018

Kijken we naar de projecten die in de pijplijn zitten voor 2017 dan vallen Friesland, Groningen, Drenthe, Gelderland en Overijssel op (zie tabel hier boven).

  • In Friesland wordt gewerkt aan grote zonneparken in Leeuwarden en Harlingen en aan projecten met meerdere zonnedaken in Opsterland en Het Bildt. Coöperatie zonnepark Harlingen werkt samen met de gemeente Harlingen en de energieleveranciers Waddenstroom en Greenchoice aan een zonnepark van 3500 zonnepanelen. In de zomer is met het crowdfundingplatform ZonnepanelenDelen 300 duizend euro opgehaald bij 352 deelnemers. In Het Bildt is een concept voor postcoderoos-zonnedaken ontwikkeld: zeven Bildtste zonnedaken voor zeven dorpen. 
  • In Groningen heeft de ‘postcoderoospremie’ van de provincie een stevige impuls gegeven aan de ontwikkeling van nieuwe plannen. Deze subsidie is beschikbaar gesteld voor haalbaarheidsonderzoek. Zes coöperaties hebben tussen de 20-50.00 euro ontvangen en hebben de plannen voor twee zonneparken en vier zonnedaken inmiddels uitgewerkt. Het gaat om een zonnepark van Zonnedorpen (1.100 panelen), zonnepark Menterwolde Sunbrouck (4.700 panelen) en zonnedaken van ieder 200 panelen van Zevenster Zonnestroom, Lopster Energie Collectief, GLOED dorpsvereniging Garnwerd en Stedum Energieneutraal. Daarnaast ontwikkelen de gemeente Groningen en Grunneger Power het zonnepark Vierverlaten in Hoogkerk met 8.500 zonnepanelen. Het wordt in eerste instantie voorgefinancierd door de gemeente en daarna opengesteld voor co-financiering van burgers en bedrijven. Het is de bedoeling dat een groot deel in coöperatief eigendom komt.
  • In Gelderland zijn de twee drijvende zonneparken in Gelderland al genoemd (Lingewaard, Elst). Ook wordt er opvallend vaak voor een projectcoöperatie gekozen: voor het drijvende park bij Elst en de projecten van de ontwikkelaar EVHB (zonnepark Gansenwoirt bij Duiven, een zonnedak in Zevenaar).
  • In Noord-Holland staan meerdere projecten klaar van lokale coöperaties uit Bergen, Amsterdam, Haarlem en Hilversum, van lokale initiatiefnemers met Zon op Nederland of Zonnepanelendelen.

Dit jaar zien we ook concrete plannen in Overijssel en Drenthe, provincies die vorig jaar nog (bijna) niet in beeld waren (Lokale Energie Monitor 2015).

  • In Overijssel zijn twee grote zonneparken gepland in Heeten en Wierden en een ambitieus gebundeld project in Hof van Twente.
  • In Wierden gaat het om een zonnepark van 4,5 hectare en 14.000 zonnepanelen (bijna 4 MWp) op bedrijventerrein Weuste-Noord. In 2014 heeft de gemeenteraad besloten om een deel van dat terrein te gebruiken voor opwekken van duurzame energie. De gemeente zocht eerst een marktpartij maar toen kwam de Stichting Duurzame Energie Wierden Enter met een goed voorstel. Het idee is om het zonnepark met lokale partners en bewoners te realiseren. De SDE is in oktober 2016 aangevraagd. Bij toekenning wordt de realisatie verwacht in april 2017.
  • In Heeten werkt coöperatie Endona aan een groot zonnepark 3 hectare, 1,8 MWp). De vergunning is verleend en de SDE is aangevraagd maar nog niet toegekend. Endona heeft een ontheffing verkregen in het kader van ‘experimenteer amvb’ en is actief betrokken bij een onderzoek naar de mogelijkheden voor energielevering en distributie in eigen beheer.
  • In Lemelerveld was/ is ook sprake van plannen voor een zonneveld. Het is niet bekend hoe het daarmee staat.
  • Ook opvallend zijn de ambitieuze plannen van het nieuwe initiatief Zuiver Hof van Twente – ‘een energiebedrijf, waarin samengewerkt wordt tussen gemeente, ondernemers en inwoners’ - aan postcoderoosprojecten op 7-10 grote daken. Vergelijkbare plannen voor gebundelde postcoderozen op meerdere daken zijn er in Friesland (Bildste Stroom).
  • In Drenthe werkt de energiecoöperatie Noordseveld aan een zonneveld op het terrein van de NAM, Reestal Duurzame Energie combineert een kleine windmolen met een zonnedak in de postcoderoos-regeling, HoogeveenEnergie en coöperatie Zonnige Toekomst werken aan zonnedaken. Energiebedrijf E.ON is bezig met uitbreiding van het zonneveld in Tynaarlo (in het kader van Samenzon project). In totaal staat voor bijna 2 MWp in de boeken voor 2017.

Opvallend afwezig met collectieve zon is Zeeland. Waarom is onduidelijk.

Zie verder de bijlage voor het projectenoverzicht collectieve zon. Hier zijn ook de projecten opgenomen die nog in voorbereiding zijn of in de oriëntatiefase.

Figuur 11

 

Ga terug naar boven

Zon op grond, dak en water

We hebben wat preciezer gekeken naar de verhouding dak, grond en water in geval van de drijvende parken.

Eind 2016 zijn er 157 zonnedaken en 10 zonneparken. Omdat de zonneparken veel groter zijn domineren deze het beeld van het geplaatst het vermogen (in kWp). In 2017 zien we zowel het vermogen van zonnedaken als zonneparken toenemen. Kijken we verder vooruit dan zien we vooral vooral grootschalige zonneparken. Dat geeft echter een vertekend beeld: de doorlooptijd van een zonnepark is langer dan een dakproject omdat er vergunningen en bestemmingsplanwijziging nodig zijn. Je ziet ze dus langer van te voren aankomen dan een dakproject, dat binnen een jaar geregeld zijn. We verwachten dus dat er in 2017 – bij de volgende editie van de monitor - meer zonnedaken bij zullen zitten dan we nu op de radar hebben.

De dak- en grondeigenaren zijn bedrijven (31%), de gemeente (48%), woningcorporaties (7%) en andere partijen zoals een waterschap, landschapsstichting of Rijkswaterstaat.

Figuur 12

 

Ga terug naar boven

Financiering en deelnemers

De burger als financier en hefboom

In totaal is tussen de 30-35 miljoen euro geïnvesteerd in collectieve zonnedaken en - parken (uitgaande van een gemiddelde prijs per paneel van 350 euro en een totaal geïnstalleerd zonvermogen van 23 MWp eind 2016). Een deel hiervan is gefinancierd met geld van burgers en bedrijven. De kleinere projecten zijn vaak voor 100% collectief gefinancierd, bij grotere projecten brengen burgers 10-30% eigen vermogen in en financiert een bank of fonds de rest. Soms is een investeringssubsidie verstrekt. Het burgerkapitaal fungeert als hefboom om andere financiers over de streep te trekken.

Er zijn verschillende financieringsconstructies in gebruik: mensen investeren via een coöperatie of crowdfundingplatform, met obligaties, leningen of certificaten en direct in één project of in meerdere projecten tegelijkertijd. In een aantal projecten investeert de coöperatie met ledenkapitaal en is het lastig om van deelnemers in het project te spreken (alle leden zijn deelnemer in alle projecten). De meeste zonprojecten (70%) zijn gefinancierd door participatie van deelnemers in één specifiek project. Hiervan weten we dat er minstens 7000 mensen deelnemer zijn in een collectief zonproject (van 75% van alle projecten is het aantal deelnemers bekend).

Meestal snel uitverkocht

De meeste coöperaties geven aan dat ze relatief snel voldoende deelnemers weten te werven. In Breda was het project De Zonneveste van coöperatie BRES van 1000 zonnepanelen binnen 68 uur uitverkocht. De projecten met crowdfunding platforms Zonnepanelendelen of Greencrowd zijn ook meestal binnen 1 a 2 maanden uitverkocht. Het gaat echter niet overal zo snel. Een project in de Randstad krijgt haar project niet gevuld. In Zutphen is het de coöperatie niet gelukt om genoeg deelnemers te interesseren voor een investering in een groot zonnepark. In Groningen liep een eerste postcoderoosproject moeizaam maar gaat het nu veel sneller. “We weten nu beter wanneer we naar buiten moeten treden en op welke manier” (Grunneger Power). Gemiddeld investeren mensen zo’n 1500 -3000 euro in een project, dat staat gelijk aan 4 tot 8 zonnepanelen.

Investering in gratis tijd

Initiatiefnemers van collectieve zonprojecten investeren veel eigen tijd in de projecten. Dit kan maar gedeeltelijk als investeringskosten opgevoerd worden. Als ruwe schatting geven mensen aan dat ze minsten 500 uur in een project hebben gestoken maar waarschijnlijk is dat veel (en veel) meer. Zouden we dit vertalen naar een geldwaarde, bijvoorbeeld op basis van een urenvergoeding van een 50 euro per uur dan is er minstens 25.000 euro per project aan vrijwilligersuren ingestoken. Met 167 gerealiseerde projecten eind 2016 heeft dat dan een waarde van 4 miljoen euro.

Ga terug naar boven

Subsidie- en fiscale regelingen

2016 is het jaar van de opkomende postcoderoos-projecten en een spannend jaar voor de SDE+ projecten. Collectieve zon projecten maken gebruik van:

  • de salderingsregeling
  • de regeling verlaagd tarief (‘postcoderoos-regeling’)
  • de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE+)

De fiscale regeling ‘verlaagd tarief’ geeft recht op een korting op de energiebelasting als een (klein)gebruiker samen met anderen investeert in zonnepanelen op een dak/ grond in de buurt. Voorwaarde is dat de deelnemers in de buurt wonen (binnen een postcoderoos-gebied) en samen een coöperatie (of Vereniging van Eigenaren) vormen. De regeling is sinds 2014 van kracht en begin 2016 verruimd.

De SDE+ is een exploitatiesubsidie voor grotere projecten (zon-PV: meer dan 15 kWp). In 2016 is 9 miljard euro beschikbaar gesteld dat in twee rondes aangevraagd kon worden: in het voorjaar en najaar 2016 in steeds 4 fasen naar oplopend subsidiebedrag.

Situatie SDE+ 2016
De najaarsronde met een budget voor 5 miljard euro is op 27 oktober 2016 gesloten; RVO ontving 4.726 aanvragen voor projecten, waarvan 4431 voor zon-PV projecten (93% van alle aanvragen). Met een totale budgetclaim van 11,5 miljard euro is het beschikbare budget ruimschoot overschreden. De helft van de zon-PV projecten hebben tot en met de tweede fase ingediend [bron: Kamerbrief, Verloop tweede openstelling SDE+ 2016, 1 november 2016].

55 nieuwe postcoderoosprojecten in 2016

In 2016 is het aantal postcoderoos (PCR)-projecten sterk toegenomen. Als we afgaan op de informatie van de initiatiefnemers zelf dan zijn er 38 projecten gerealiseerd in 2016. Het totale aantal PCR projecten komt daarmee op 55 (eind 2016, inclusief 17 van voorgaande jaren).

Volgens de opgave van de Belastingdienst zijn er in oktober 2016 totaal 30 beschikkingen aangevraagd, 23 afgegeven en 7 afgewezen voor 2016. Dit wijkt af van wat we zelf hebben vastgesteld. Naar verwachting komen er nog minstens 15 aanvragen bij de belastingdienst binnen vóór het einde van het jaar. Een aantal zonprojecten gaat naar verwachting in oktober, november en december in bedrijf. Deze projecten rekenen we al wel mee voor 2016, maar een aantal heeft bij het afronden van deze monitor (begin november 2016) nog geen beschikking aangevraagd. Initiatiefnemers vragen die pas aan als het project operationeel is zodat ze de volle 15 jaar kunnen benutten (de beschikking is 15 jaar geldig vanaf het moment van afgifte en niet vanaf het moment dat de installatie in bedrijf is).

Er zijn meer dan twee keer zoveel projecten met de postcoderoos-regeling gerealiseerd (totaal: 38) dan met SDE+ (totaal: 17). Kijken we echter naar het gerealiseerde vermogen dan draait dit beeld volledig om: er is bijna vijf keer zoveel zonvermogen met SDE+ (12,8 MWp) dan met de postcoderoos (2,6 MWp) gerealiseerd. Dit is begrijpelijk omdat het gemiddelde SDE project groter is dan een PCR project.

Van de geplande projecten voor 2017 voor weten we dat 57 initiatiefnemers gebruik willen maken van de postcoderoos-regeling. Bijna 40 zijn nog in voorbereiding of in een verkennende fase. Met andere woorden: de groei van het aantal postcoderoos-projecten zet nog wel even door.

Stagnatie dreigt bij geplande projecten

Van de projecten die voor 2017 gepland staan wil een derde, namelijk 36 projecten gebruik maken van de SDE+ regeling. Van 7 projecten is de SDE+ aanvraag in de eerste ronde afgewezen. Waarschijnlijk zijn dat er meer maar volledige informatie ontbreekt hierover. Dit betekent dat het voor eenvijfde (20%) van de geplande SDE-projecten onzeker is of ze de subsidie verleend krijgen. Zonder subsidie worden deze projecten niet in 2017 gerealiseerd (ongeveer 6 MWp van de geplande 36 MWp). Gezien de enorme overschrijding van het budget in de tweede ronde is dit scenario niet onwaarschijnlijk.

fig 1314

 

Financiering uit fondsen van provincies, gemeenten en andere

In de Lokale Energie Monitor 2015 hebben we een overzicht gegeven van fondsen en aanvullende regelingen van provincies, gemeenten om lokale hernieuwbare projecten te stimuleren. Dit jaar zijn in ieder geval bij ons bekend:

  • Gelderland: De Gelderse burgerparticipatieregeling voor lokale hernieuwbare energieprojecten (voluit: subsidieparagraaf ‘lokale hernieuwbare energieprojecten en participatie door natuurlijke personen’) biedt 20% (vorig jaar: 25%) investeringssubsidie voor collectieve projecten waarin minimaal 50 personen financieel deelnemen. Daarnaast is extra geld beschikbaar gekomen voor het Innovatie- en Energiefonds (IEG) van waaruit projecten gefinancierd kunnen worden.
  • In Friesland: Het energiefonds Funs Skjinne Fryske Enerzji, de subsidie Lokale Energie-Initiatieven Fryslan, Het Iepen Mienskipsfuns (3,6 miljoen euro voor leefbaarheidsprojecten).
  • Groningen: substantiële gelden vanuit het programma energie-initiatieven, postcoderoospremie-regeling in 2015.
  • In Overijssel: is Lokale Energie-Initiatieven-subsidie beschikbaar gekomen voor een lokale energie-initiatieven die als doel hebben om energieopwekking en/of -besparing te realiseren. De subsidie is beschikbaar voor drie fases: de activiteiten in de idee- en ontwerpfase van een energieproject, het uitvoeren van een energieproject en het professionaliseren van het lokale energie-initiatief tot een onderneming met toekomst.

Ga terug naar boven

Dit artikel komt uit de Lokale Energie Monitor 2016