De schoonste energie is energie die je niet gebruikt. Je komt deze zin vaak tegen op websites van energiecoöperaties. Minstens 70% van de energiecoöperaties houdt zich bezig met energiebesparing. Heel logisch vanuit de Trias Energetica gedachte. Want wat je niet gebruikt, hoef je ook niet op te wekken. De manier waarop coöperaties invulling geven aan energiebesparingsactiviteiten varieert van informeren, adviseren tot actief begeleiden van huiseigenaren en huurders. Wil je met jouw coöperatie ook aan de slag met het thema energiebesparing? In dit artikel vind je een aantal voorbeelden van activiteiten waar je aan kunt denken. 

Energiebesparingsactiviteiten zijn onder te verdelen in:

1. Bewustwording en informatievoorziening
2. Advies aan bewoners over de mogelijkheden voor verduurzamen van hun huizen
3. Actieve begeleiding en ondersteuning van bewoners bij het verduurzamen van hun huizen

De activiteiten zijn te rangschikken naar de mate van inspanning die je als coöperatie ervoor levert: van beperkt tot (zeer) actief. Voor sommige coöperaties is energiebesparing één van de hoofdactiviteiten, voor anderen bestaat het uit een doorverwijzing naar een lokale energieloket. Coöperaties werken m.b.t. energiebesparing vrijwel altijd samen met andere partijen: meestal de gemeente, regionale energieloketten, gespecialiseerde dienstverleners en/of anderen partijen zoals woningcorporaties, huurders- en bewonersverenigingen. Het was bij de inventarisatie van activiteiten niet altijd te achterhalen welke partij de regie heeft.

Bewustwording en informatievoorziening

80% van de coöperaties die zich met energiebesparing bezighouden, richten zich op bewustwordingsactiviteiten. Ze informeren bewoners over het nut, de noodzaak en de mogelijkheden van energiebesparing. Hierbij een aantal voorbeelden van activiteiten waar je aan kunt denken, gesorteerd op de hoeveelheid tijd en inspanning het kost:

  • Een verwijzing naar een regionaal energieloket op de website.
  • Informatie op de eigen website. Bijvoorbeeld algemene tips voor energiebesparend gedrag, nieuws over de laatste stand van zaken, en informatie over zonnepanelen en warmtepompen.
  • Voorbeelden op de site van actieve bewoners, of een duurzamehuizenroute.
  • Het beschikbaar stellen van energiebesparingskisten, veelal uitgerust met energieverbruiksmeters en LED-lampen (vaak als gift), onder het motto: meten is weten.
  • Het organiseren van duurzaamheidsmarkten en energiecafés. Bij dit soort bijeenkomsten haakt de organisator in op actuele onderwerpen, bijvoorbeeld warmtepompen. De jaarlijkse Dag van de Duurzaamheid in oktober is een populaire dag.
  • Het organiseren van huiskamersessies of inspiratiesessies waar bewoners ervaringen uitwisselen.
  • Het organiseren van energieparty’s waarbij de deelnemers, bekenden van elkaar, een boekje open doen over wat ze thuis aan energie gebruiken en wat zij als gewenste maatregelen zien.
  • Het organiseren van Energy Battles waarbij bewoners echt aan de slag moeten met energiebesparing gedurende een relatief korte periode van een maand.
  • Informeren over installatiebedrijven die de energiebesparende maatregelen kunnen uitvoeren. Dit vraagt een grotere inspanning van de coöperatie omdat zij een selectie moeten maken van betrouwbare installateurs. Dit is feitelijk al een vorm van advies. 

Verduurzamingsadvies aan bewoners

Zo’n 60% van de coöperaties die actief zijn op het gebied van energiebesparing, leveren advies aan woningeigenaren. Van online advies, een persoonlijk gesprek tot echt maatwerkadvies op basis van een analyse van de woning. De adviseurs zijn eigen vrijwilligers of specialisten van buiten. De inzet is vaak groot: het zijn enthousiaste vrijwilligers, energiecoaches en energieambassadeurs, die een deel van hun weekend opofferen. Deze energiecoaches komen dicht bij de bewoners, hebben een persoonlijke aanpak en kennis van de huizentypen. Ze wonen immers zelf in vergelijkbare huizen.

Een aantal voorbeelden, gesorteerd op tijd en inspanning:

  • Digitaal energieloket, energieadvies op afstand: een regionaal energieloket dat door de gemeente(n) is uitbesteed aan marktpartijen, levert vaak online informatie. De loketten maken vaak gebruik van middelen zoals online woningscans en digitale stappenplannen per huizentype. De coöperatie verwijst naar hen door of werkt met hen samen.
  • Persoonlijk eerstelijns energieadvies op een centrale locatie: adviseurs van de coöperatie zijn te vinden op een centrale locatie in de buurt. Zo staan leden van de coöperaties in Utrecht en Bladel elke zaterdag in de bibliotheek. In Heiloo staan vrijwilligers twee keer per week in een eigen energiewinkel in een winkelcentrum. Enschede Energie rijdt met de Energie Bus in verschillende wijken rond om advies te geven.
  • Maatwerkadvies, energie- of woonscan: dit is een advies op maat voor een woning en gebeurt meestal door gecertificeerde beroepsadviseurs waarmee de energiecoöperatie samenwerkt. Een energieadvies door een energiecoach of energieambassadeur kan gratis zijn, maar vaak zijn er ook kosten aan verbonden. Als dit het geval is, zijn de kosten vaak lager voor coöperatieleden.
  • Lokaal energieloket: sommige lokale energiecoöperaties verzorgen een lokaal (of soms regionaal) energieloket. Dit vraagt een aanzienlijke inspanning en is vaak een betaalde opdracht van de gemeente(n).
  • Warmtescans: veel coöperaties bieden een warmtescan aan, een analyse van warmtelekken in de woningen met een infraroodcamera.

Actieve begeleiding en ondersteuning van bewoners

Bijna de helft van de coöperaties gaat een paar stappen verder: zij begeleiden woningeigenaren tijdens het gehele besparingstraject (‘de klantreis’). Ze dragen betrouwbare installateurs aan, helpen met de aanvraag van offertes, ondersteunen bij beoordeling en controleren (nazorg). Daarnaast organiseren ze collectieve inkoopacties voor zonnepanelen of isolatie. Ze werken daarbij samen met partijen als Hoom, Buurkracht, regionale energieloketten en/of commerciële dienstverleners. Dit vraagt een aanzienlijke inspanning van de coöperatie. Werk dat soms wordt betaald, bijvoorbeeld vanuit een opdracht van de gemeente, maar vaak ook vrijwilligerswerk blijft.

Wijkgerichte aanpak

Deze activiteiten pakken coöperaties en partners wijkgericht aan. Het vraagt om een nauwe afstemming met de plannen van de gemeente voor een wijk, zoals de warmtetransitieplannen. Die afstemming of samenwerking met de gemeente is er niet altijd. Volgens sommige initiatiefnemers kan dit het proces vertragen. Bewoners wachten dan op plannen van de gemeente, bijvoorbeeld op het gebied van een nieuwe warmtevoorziening, en durven niet meer te investeren omdat die investering waardeloos is als de gemeente straks zelf een warmtenet aanlegt.

Energiecoach

In 2018 zagen we de opkomst van de energiecoach of wooncoach. Dit zijn vrijwilligers die na een gerichte training, bewoners begeleiden bij de verduurzaming van hun woonhuis, appartement en VvE. Deze energiecoaches inventariseren wensen, beantwoorden vragen over maatregelen en kijken mee naar offertes van bedrijven.

Daarnaast werkt een aantal coöperaties gericht aan de opbouw van een betrouwbaar lokaal netwerk van ondernemers die diensten en producten leveren op het gebied van energiebesparing en –opwekking.

Dit artikel is gebaseerd op hoofdstuk 5 uit de Lokale Energie Monitor 2018.