Het begon allemaal in 1995 met enkele windturbines binnen de dorpsgrenzen van Feldheim. Inmiddels overstijgt het aantal windturbines in het windpark ruim het aantal huizen en wordt er dus flink meer energie opgewekt dan er in het dorp gebruikt kan worden. De windmolens zijn eigendom van het energiebedrijf Energiequelle. Het energiebedrijf heeft heel bewust vanaf het begin de dorpsbewoners bij het windpark betrokken, vertelt Werner Frohwitter van Energiequelle tijdens het evenement HIER opgewekt op 15 november in Amersfoort. Dit vergroot volgens hem de kans op acceptatie van windmolens. “Vanaf het begin hebben de Feldheimers een stem gehad bij de planning en bouw van de windmolens. Dus is het niet verwonderlijk dat er nooit noemenswaardig verzet tegen de windmolens is geweest. Waar je wel veel weerstand vindt, is in de buurdorpen.

Daar wonen immers mensen die wel die windmolens voor hun neuzen hebben gekregen, maar er niet direct van profiteren. Maar ook daar zijn niet alleen tegenstanders. Sommige mensen uit die buurdorpen hebben bijvoorbeeld werk gevonden in de duurzame energievoorziening van Feldheim. En weer andere buurgemeenten willen aangesloten worden op het stroomnet van Feldheim, met dit onderwerp zijn we net bezig.”

De Feldheimers profiteren wel van goedkope duurzame energie, maar zijn geen eigenaar van het windpark in het dorp. Frohwitter: “De inwoners hebben geen aandelen in Energiequelle. Wel hebben we samen met de dorpsbewoners Feldheim Energie opgezet. Dat is een lokaal nutsbedrijf. Feldheim Energie koopt stroom van het windmolenpark en warmte van de biogasinstallatie in het dorp. Middels een eigen stroom- en warmtenet wordt de energie doorgegeven aan de afnemers.” Energiequelle is naast Feldheim ook actief in andere regio’s, vertelt Frohwitter. “Tot nu toe hebben we zo’n 1000 MW gebouwd, meestal windenergie maar ook veel zonnepanelen en biogas. Naast Duitsland zijn we bezig in Frankrijk, Spanje, Italië en binnenkort ook in Polen.”

Identiteit

Energiezelfvoorziening kan volgens Frohwitter overal, maar dan wel op een andere manier. “Elk dorp en elke regio heeft zijn eigen identiteit. Zomaar kopiëren, dat kan niet. Ik ben er zeker van dat als het om burgerenergie draait, het niet alleen om technische vraagstukken gaat, maar eerder om economische en vooral sociale onderwerpen. Als je erin slaagt de mensen samen te krijgen kun je veel bereiken. Maar je moet wel bereid zijn om ruzie met de energiemonopolisten op de koop toe te nemen.”

Varkensmest

2008 was een cruciaal jaar voor Feldheim. Er werd in dat jaar een biogasinstallatie gebouwd. Hierin wordt onder meer maïs, varkensmest en houtafval uit de omliggende bossen omgezet in warmte. Voor deze installatie bedacht Energiequelle een nieuw financieringsmodel, vertelt Frohwitter. “Veel Feldheimers zijn aangesloten bij een lokale landbouwcoöperatie. Die bezit nu de helft van de aandelen in de biogasinstallatie. De andere helft is in het bezit van Energiequelle.” Naast de afnemers van de warmte zijn de dorpsbewoners dus zelf ook eigenaar van de fabriek. Dit vergroot de betrokkenheid van de Feldheimers met de eigen energievoorziening nog verder. Met de thermische energie uit de biogasinstallatie kan worden voorzien in de warmtevoorziening van het dorp.

Afhankelijk

Na de bouw van de biogasinstallatie groeide het besef in Feldheim dat het dorp genoeg energie opwekt voor eigen gebruik, maar voor energielevering nog wel afhankelijk was van energiebedrijven. Omdat E.ON weigerde het lokale energienet aan het dorp te verhuren of te verkopen, besloot het dorp haar eigen energienet aan te leggen. Dit werd een smart grid en is in oktober 2010 afgerond. Het intelligente net is gefinancierd door de Feldheimers zelf. Dat ging volgens Frohwitter niet vanzelf. “Het was zeker een risico voor de Feldheimers. Ze moesten weggaan bij het oude vertrouwde energiebedrijf en een heel andere weg inslaan. De basis voor hun optimisme was zeker het vertrouwen dat gedurende meer dan tien jaar tussen de Feldheimers en Energiequelle is gegroeid.” De inwoners van het voormalige DDR-dorp hebben voor de realisatie van het smart grid ieder 3000 euro bijgedragen. Voor deze investering krijgen de dorpsbewoners goedkope energie terug. De Feldheimers betalen 31 procent minder voor hun elektriciteit dan de gemiddelde Duitser en 10 procent minder voor verwarming.

Argwaan

Zelfs in het duurzaamheid minnende Duitsland werd de stap van Feldheim om een eigen net te bouwen met argwaan bekeken. Hoewel er geen wettelijke belemmeringen waren, vonden de Duitse overheden en grote energiebedrijven de stap van Feldheim bedenkelijk. Ze wilden dat het lokale net van Feldheim aan dezelfde eisen voldeed als de gewone netten die bijvoorbeeld ook grote fabrieken van stroom voorzien en waarin een stroomonderbreking van enkele seconden al een probleem kan zijn. Inmiddels is Feldheim alweer bezig met de volgende stap. Energiequelle onderzoekt of er een energieopslag gerealiseerd kan worden, die het dorp van back-up voorziet voor twee dagen.

Drama

Duurzame energie heeft de Feldheimers geen windeieren gelegd. Het bracht voorspoed naar het Oost-Duitse dorp, waar zich een economisch drama aan het voltrekken was. Alle jonge mensen trokken weg uit het dorp, omdat er geen werk was. De nieuwe bedrijvigheid rond het windpark en later ook een fabriek voor componenten van zonnestroominstallaties binnen de dorpsgrenzen brachten nieuwe economische activiteit en volledige werkgelegenheid. Het duurzame succes van Feldheim is volgens Frohwitter terug te voeren naar één ding: geld. “Ideologie speelde geen of slechts een heel beperkte rol. De Feldheimers zijn niet groener, roder, of geler dan andere mensen. Het was, gezien de gegeven situatie, gewoon winstgevender voor hen hun eigen energiebedrijf en -voorziening op te zetten. En precies daarom is het ook zo belangrijk om te onderstrepen dat ecologie en economie wél samen kunnen gaan.”

Onderwerpen