Lokale Energie Monitor 2019; geef je projecten aan ons door!

Het is tijd voor de LEM 2019. En daar hebben we de hulp van alle lokale energie-coöperaties voor nodig. De Monitor geeft een onderbouwd beeld van de beweging van onderaf en maakt alle coöperaties zichtbaar. Geef je aan ons door welke projecten je in 2019 bent gestart en welke projecten je in de pijplijn hebt? Download dit Wordbestand, vul het in, sla het bestand op en stuur het ons toe via e-mail: info@hieropgewekt.nl. Toesturen van de gegevens kan tot 22 september. Alvast hartelijk dank voor je bijdrage! 

Op 29 november publiceren we de Lokale Energie Monitor 2019, tijdens het Evenement HIER opgewekt. De online versie verschijnt dan ook hier op deze pagina.

Doe mee met de Lokale Energie Monitor 2019!

Samenvatting Lokale Energie Monitor 2018

De beweging van lokaal duurzaam ontwikkelt zich en wordt steeds professioneler. Daar hoort een jaarlijkse rapportage en analyse van de ontwikkelingen in de sector bij. Initiatiefnemers zelf, beleidsmakers en bestuurders willen weten waar de lokale energiebeweging staat. Wat is de impact van alle lokale inspanningen? Hoeveel initiatieven zijn er actief? Welke projecten zijn gerealiseerd en wat zit er nog in de pijplijn? Wat dragen deze projecten - in kW, MW en in euro’s - bij aan realisatie van de nationale doelen?

De Lokale Energie Monitor 2018 geeft antwoord

In 2015 is de eerste Lokale Energie Monitor verschenen. De beweging van energiecoöperaties in Nederland blijft groeien. De trends van vorig jaar zetten door. Zo groeit het aantal coöperaties nog steeds. Lees hier het persbericht dat verschenen is op 23 november 2018.

Energie van de lokale gemeenschap

De beweging van participerende burgers in de energietransitie is springlevend. Het aantal energiecoöperaties is het afgelopen jaar weer sterk toegenomen met 85 tot totaal 484. Een groei van 20% ten opzichte van 2017. Bijna 70.000 Nederlanders zijn lid van een coöperatie en investeren samen in zonne- of windenergie. Maar het bereik is veel groter: elke coöperatie wil immers zoveel mogelijk mensen betrekken bij hun projecten en plannen. Daarom voert elke coöperatie actief campagne in de eigen omgeving. Feitelijk organiseren ze samen een al tien jaar durende landelijke bewustwordingscampagne voor de energietransitie. Een campagne van en voor burgers met een heel duidelijk doel: het zoveel mogelijk in eigen hand houden van energiebesparing, opwekking en handel, waarbij de opbrengsten terugvloeien naar de lokale gemeenschappen.

Zo ontwikkelen zich nieuwe vormen van maatschappelijk eigenaarschap en zeggenschap in de energievoorziening.

Energiecoöperaties - ontwikkeling aantal per jaar
Energiecoöperaties: ontwikkeling aantal per jaar

Samen energie opwekken met zon

Ook dit jaar laat weer een spectaculaire groei zien in het aantal zonprojecten. Samen wekken burgers met hun collectieve zonnedaken en zonneparken genoeg stroom op voor 19.000 huishoudens. Op dit moment zijn er 450 collectieve zonprojecten in bedrijf, 173 projecten meer dan vorig jaar. Ook het zonvermogen is verdubbeld ten opzichte van 2017. Met 74,5 MWp leveren alle zonprojecten samen,  2% van het totale zonne-energie vermogen in Nederland. Minstens 22.000 mensen hebben geïnvesteerd in een collectief zonproject in hun buurt.

In 2018 zijn de twee grootste postcoderoosprojecten van Nederland in bedrijf genomen: zonnepark Welschap bij Eindhoven en zonnepark de Vlaas in Deurne, beide nabij Eindhoven. Dit zet Noord-Brabant stevig op de coöperatieve zonne-energiekaart. En de groei van het aantal postcoderoosprojecten zet door. We tellen er in 2018 247 projecten, ruim twee keer zoveel als vorig jaar en met drie keer zoveel vermogen (26,7 MWp). Nieuw is het postcoderoosboeket. Dat zijn zonneparken met meerdere kavels, waardoor meer mensen in meerdere postcoderoosgebieden mee kunnen doen.

De coöperaties willen meer zonne-energie, maar wel onder de voorwaarden dat de gemeenschap mee beslist én de verdiensten ten goede komen aan de lokale gemeenschap. Coöperaties en natuur- en milieufederaties spreken zich daarom uit in het Manifest van Noorden. Want vooral in de landelijke gebieden leidt de stormachtige groei van commerciële grootschalige zonneparken tot onwenselijke situaties.

Zon - ontwikkeling aantal projecten en ontwikkeling totaal collectief vermogen
Zon: ontwikkeling totaal aantal projecten en ontwikkeling totaal collectief vermogen in MWP

Samen energie opwekken met wind

We zagen ze al een aantal jaren aankomen: windpark Krammer, het grootste coöperatieve windpark van Nederland en Windpark Bouwdokken. Beide in Zeeland. Van windpark Krammer zijn 25 van de in totaal 34 windturbines in gebruik genomen. En dat tikt lekker aan: 159 MW wind op land is nu eigendom van burgercoöperaties, een toename van 46 MW oftewel 40% ten opzichte van 2017. Het totale windvermogen (MW) van alle coöperatieve windturbines telt op tot bijna 5% van de totale wind op land capaciteit in Nederland. Vergelijkbaar met een stroomopwek voor 120.000 huishoudens. In de coulissen staan minstens 25 projecten klaar voor de komende jaren, met in totaal 150 MW nieuw coöperatief windvermogen. In Noord-Brabant is 25% van de  langs de A16 gereserveerd voor de lokale gemeenschap. Het aantal bezwaren en beroepen voor dit project is beperkt. De initiatiefnemers schrijven dit toe aan hun aanpak. Ze hebben grondeigenaren en omwonenden actief benaderd, een intensieve samenwerking met de gemeente en provincie gezocht en zetten zich ervoor in dat de opbrengsten daadwerkelijk en op een eerlijke manier terechtkomen bij de lokale gemeenschap.

Wind - ontwikkeling coöperatief vermogen in MW
Wind - ontwikkeling coöperatief vermogen in MW

Samen zoeken naar warmte-alternatieven

Het begint bij energiebesparing: de schoonste energie is immers energie die je niet gebruikt. Ook op besparingsgebied is onverminderd veel activiteit te zien. In verschillende wijken in heel Nederland gaan bewoners nu een stap verder. Ze organiseren zich in collectief verband om samen te zoeken naar alternatieven voor aardgas. Denk aan een lokale warmtebron met een lokaal warmtenet die initiatiefnemers collectief kunnen ontwikkelen, beheren en financieren. Het kan ook gaan om vormen van collectief opdrachtgeverschap voor individuele oplossingen. Daar gaat een fase van planvorming en onderzoeken aan vooraf die bewoners ook gezamenlijk kunnen organiseren. Meerdere rollen dus voor ondernemende burgers. We zien voorbeelden in minstens 17 wijken in verschillende delen van het land.

Samen handelen in energie

Eigen opgewekte energie thuis geleverd krijgen? Ook dat kan. Nederland telt twee coöperatieve energieleveranciers: Energie VanOns en om| nieuwe energie. Het zijn samenwerkingsverbanden van coöperaties met een eigen leveringsvergunning. Ze kopen stroom in van lokale coöperaties en leveren die aan de leden. Zo sluiten ze de energiekringloop. Daarnaast werken veel coöperaties samen met andere energieleveranciers, in het bijzonder met Greenchoice en Qurrent. Anders gaat het bij de grote windparken van Krammer en Bouwdokken. Zij leveren hun energie direct aan grote bedrijven. Nieuw dit jaar is de lancering van het keurmerk MienskipsEnergie voor energie van de lokale gemeenschap. Met dit keurmerk weten consumenten zeker dat hun stroom ook de lokale gemeenschappen ten goede komt. Een goede timing want de vraag naar lokale energie neemt steeds meer toe. Ook bij overheden. Verschillende gemeenten in Groningen, de regio Den Haag en Arnhem-Nijmegen kopen hun energie al lokaal in.

Nieuwe trends

Ondertussen ontwikkelen zich allerlei nieuwe, innovatieve en vindingrijke projecten van onderaf. Zo zijn de eerste groen gas coöperaties van start gegaan met stroomopwekking uit stortgas van voormalige vuilstortplaatsen en begint autodelen met tientallen in 2018 gestarte initiatieven nu echt van de grond te komen. Daarnaast zien we tal van voorbeelden van coöperatieve laadpalen, buurtopslag, digitale platforms voor energiehandel tussen bewoners en nieuwe verdienmodellen op basis van flexibiliteitdiensten. Ook de eerste waterstofprojecten dienen zich aan.

Initiatiefnemers weten steeds weer met verrassende nieuwe ideeën te komen. Tussen alle kieren en mazen van bestaande wet- en regelgeving, gevestigde belangen en beren op de weg door. Samen met lokale overheden en gevestigde marktpartijen of, als het echt niet ander kan, zonder hen. Innovatie die door burgerinitiatieven in gang wordt gezet en vanuit de praktijk ontstaat. Gewoon door aan de slag gaan.


Infographic

Onderstaande infographic geeft het aantal zonprojecten en het opgewekt vermogen per provincie weer. Klik op de infographic om hem te downloaden en te vergroten. Hardcopy ontvangen? Vraag 'm aan. Het volledige rapport is bovenaan deze pagina te downloaden.

Aantal zonprojecten en vermogen per provincie

Filmpje Lokale Energie Monitor 2018

De Lokale Energie Monitor is in opdracht van HIER opgewekt uitgevoerd door Anne Marieke Schwencke, met ondersteuning van RVO.nl.